Poradniki › Dostosowanie wymagań edukacyjnych
Dostosowanie wymagań edukacyjnych: jak je zapisać, żeby działały
W skrócie: nauczyciel ma obowiązek dostosować wymagania edukacyjne do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia w przypadkach wskazanych w rozporządzeniu o ocenianiu (art. 44c ust. 2 ustawy o systemie oświaty). U ucznia z orzeczeniem zakres dostosowań ustala zespół w IPET, u ucznia z opinią poradni punktem wyjścia są jej zalecenia. Dostosowanie działa wtedy, gdy jest zapisane konkretnie: na jakiej lekcji, przy jakim zadaniu i co dokładnie się zmienia.
Opinia mówi „wydłużyć czas pracy” i „dostosować formę sprawdzania wiedzy”. I na tym się kończy. A Ty w czwartek masz sprawdzian w klasie, w której takich opinii jest pięć, każda trochę inna. Nie potrzebujesz kolejnej listy ogólników, tylko sposobu, żeby przełożyć zalecenie na to, co uczeń zobaczy na kartce i usłyszy na lekcji.
Skąd bierze się obowiązek
Obowiązek dostosowania wynika z art. 44c ust. 2 ustawy o systemie oświaty. Przepis odsyła do wymagań edukacyjnych z art. 44b ust. 8 pkt 1 oraz do przypadków określonych w rozporządzeniu o ocenianiu. W szkolnych procedurach często jako podstawę obowiązku podaje się sam art. 44b ust. 8 pkt 1. To błąd: ten przepis tylko definiuje wymagania edukacyjne i nakłada obowiązek poinformowania o nich uczniów i rodziców.
Orzeczenie czy opinia: kto ustala dostosowania
| Uczeń z orzeczeniem | Uczeń z opinią poradni | |
|---|---|---|
| Kto ustala | zespół nauczycieli i specjalistów (§ 6 ust. 3 rozp. o kształceniu specjalnym) | nauczyciel przedmiotu, często z pomocą pedagoga lub pedagoga specjalnego |
| Gdzie to zapisujesz | w IPET: zakres dostosowania wymagań edukacyjnych (§ 6 ust. 1 pkt 1) | zwykle w dokumentacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej albo w ustaleniach przedmiotowych, zgodnie z procedurą szkoły |
| Na czym się opierasz | na WOPFU i zaleceniach orzeczenia, które szkoła ma obowiązek realizować (§ 5) | na zaleceniach opinii i na tym, jak uczeń funkcjonuje na Twoich lekcjach |
| Zakres zmian | wyznacza IPET; bywa szerszy, zależnie od rodzaju niepełnosprawności | zwykle forma, tempo, czas i warunki pracy przy tych samych treściach |
Przypadków, w których obowiązek powstaje, jest więcej niż orzeczenie i opinia. Pełny katalog znajdziesz w rozporządzeniu o ocenianiu.
Cztery obszary, w których dostosowujesz
- Forma sprawdzania wiedzy. Odpowiedź ustna zamiast pisemnej albo odwrotnie, zadania zamknięte obok otwartych, krótsze części zamiast jednego długiego arkusza.
- Polecenia. Długość, sposób podania, sprawdzenie, czy uczeń zrozumiał, co ma zrobić.
- Czas. Nie „wydłużony”, tylko o ile i co się dzieje, gdy lekcja się kończy.
- Warunki pracy. Miejsce w klasie, pomoce, które uczeń może mieć na ławce, przerwy.
Jak wygląda dobry zapis: trzy przykłady
Sprawdzian, uczeń z ADHD (opinia): „Na sprawdzianach z matematyki uczeń dostaje zadania na dwóch osobnych kartkach. Drugą kartkę otrzymuje po oddaniu pierwszej.”
Polecenia, uczeń w spektrum autyzmu (orzeczenie): „Polecenia do pracy samodzielnej podaję jednym zdaniem i dodatkowo zapisuję na tablicy. Przed rozpoczęciem pracy uczeń mówi własnymi słowami, co ma zrobić.”
Forma odpowiedzi, uczeń z dysleksją (opinia): „W pracach pisemnych z historii oceniam treść, a nie poprawność ortograficzną. Raz w miesiącu uczeń może zamienić kartkówkę na odpowiedź ustną przy biurku nauczyciela.”
Zapis, który nic nie mówi: „Wydłużenie czasu pracy, dostosowanie formy sprawdzianu, indywidualizacja.” Nauczyciel zastępujący nie będzie wiedział, co z tym zrobić.
Gotowe karty dostosowań dla różnych sytuacji, od dysleksji i ADHD po spektrum autyzmu i chorobę przewlekłą, są w Teczce dostosowań edukacyjnych.
Egzaminy to osobna ścieżka
Dostosowania, które stosujesz na lekcjach, nie przechodzą automatycznie na egzamin ósmoklasisty czy maturę. Warunki i formę egzaminu dostosowuje się według przepisów o egzaminach (art. 44zzr ustawy o systemie oświaty), a dopuszczalne sposoby co roku wskazuje komunikat dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej. Sprawdź go na początku roku, w którym uczeń zdaje egzamin.
Najczęstsze błędy
- Zalecenia przepisane z opinii słowo w słowo. Poradnia pisze ogólnie, bo nie zna Twojego przedmiotu. Przełożenie zalecenia na lekcję to zadanie szkoły.
- Jeden zestaw dla wszystkich uczniów z opiniami. Uczeń z dyskalkulią i uczeń z ADHD potrzebują czegoś innego.
- Dostosowania tylko na sprawdzianach. Dotyczą też pracy na lekcji i zadań domowych.
- Nauczyciel nie wie, że ma je stosować. Dobrą praktyką jest przekazanie ich każdemu, kto uczy dziecka, także od WF-u i religii, z podpisem potwierdzającym odbiór.
- Zła podstawa w dokumentach. Obowiązek dostosowania to art. 44c ust. 2, nie art. 44b ust. 8 pkt 1.
Dostosowania gotowe do przekazania nauczycielom
W teczkach COS są karty dostosowań dla różnych trudności i kryteria oceniania na kilku poziomach, do podmiany na Twój dział. Na nagraniu zobaczysz, jak zapisać dostosowanie w IPET, w planie pomocy i w dzienniku.
Pytania, które słyszymy najczęściej
Czy dostosowanie oznacza obniżenie wymagań?
U większości uczniów z opinią nie. Zmieniasz drogę, czyli formę, czas i warunki, a uczeń realizuje te same treści. Szerszy zakres zmian dotyczy uczniów z orzeczeniem i wynika z ich IPET.
Czy muszę dostosować wymagania uczniowi bez opinii?
Rozporządzenie o ocenianiu wymienia kilka sytuacji, w których obowiązek powstaje, nie tylko orzeczenie i opinię. Jeśli uczeń korzysta w szkole z pomocy psychologiczno-pedagogicznej, sprawdź z pedagogiem, czy jego sytuacja mieści się w tym katalogu.
Jak oceniać ucznia z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym?
Jego ocena roczna jest opisowa (art. 44i ust. 7 pkt 1 ustawy o systemie oświaty). Jak dostosowania z IPET trafiają do nauczycieli przedmiotów, opisujemy w poradniku Uczeń z nowym orzeczeniem i na stronie Dokumentacja ucznia z orzeczeniem.
Wolisz, żeby ktoś Ci to pokazał krok po kroku?
Na szkoleniach NODN COS trenerki-praktyczki przechodzą przez te dokumenty na konkretnych przypadkach i odpowiadają na pytania. Udział w webinarze na żywo jest bezpłatny, a zaświadczenie z akredytowanej placówki dostajesz w pakiecie. Do nagrań wracasz, kiedy chcesz.
Podstawa prawna: ustawa o systemie oświaty (t.j. Dz.U. 2025 poz. 881), art. 44b ust. 8 pkt 1, art. 44c ust. 1 i 2, art. 44i ust. 7 pkt 1, art. 44zzr; rozporządzenie MEN w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (t.j. Dz.U. 2023 poz. 2572 ze zm. Dz.U. 2024 poz. 438 i Dz.U. 2025 poz. 778); rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (t.j. Dz.U. 2020 poz. 1309), § 5 i § 6. Aktualne brzmienie potwierdzisz u źródła: isap.sejm.gov.pl.