Poradniki › Zajęcia rewalidacyjne: program i dokumentacja
Zajęcia rewalidacyjne: program i dokumentacja
W skrócie: program zajęć rewalidacyjnych to plan pracy z konkretnym uczniem z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego, wyprowadzony z WOPFU i IPET. Zajęcia rewalidacyjne zespół zapisuje w IPET (§ 6 ust. 1 rozporządzenia o kształceniu specjalnym), ich przebieg dokumentujesz w dzienniku zajęć (§ 11 rozporządzenia o dokumentacji), a minimalny wymiar określają ramowe plany nauczania: w oddziale ogólnodostępnym i integracyjnym to 2 godziny tygodniowo na każdego ucznia.
Dostajesz w arkuszu godziny rewalidacji z Kubą z czwartej klasy integracyjnej i polecenie „proszę przygotować program”. W internecie znajdziesz dziesiątki gotowców, tyle że żaden nie jest o Kubie. A program, który pasuje do każdego ucznia, nie pomaga żadnemu. Poniżej wyjaśniamy, na czym się opiera, z czego się składa i co dokumentujesz w ciągu roku.
Ile godzin rewalidacji przysługuje uczniowi
Minimalny tygodniowy wymiar zajęć rewalidacyjnych jest w załącznikach do rozporządzenia o ramowych planach nauczania. Liczba zależy od typu oddziału, dlatego nigdy nie pisz samego „2 godziny”:
| Typ oddziału | Minimalny wymiar tygodniowo |
|---|---|
| Oddział ogólnodostępny lub integracyjny | 2 godziny na każdego ucznia niepełnosprawnego |
| Oddział specjalny w szkole podstawowej i liceum | 12 godzin na oddział |
| Szkoła podstawowa dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym; oddział specjalny w branżowej szkole I stopnia | 10 godzin na oddział |
| Oddział specjalny w technikum, branżowej szkole II stopnia i szkole policealnej | 8 godzin na oddział |
To minimum. Dyrektor może przydzielić więcej, jeśli pozwalają na to godziny w arkuszu organizacyjnym. Dla Twojego typu szkoły sprawdź właściwy załącznik.
Program rewalidacji a IPET
Dokumentem wymaganym przepisami jest IPET. To w nim zespół określa m.in. zajęcia rewalidacyjne (§ 6 ust. 1), a IPET powstaje dopiero po wielospecjalistycznej ocenie funkcjonowania (§ 6 ust. 4). Osobny program zajęć rewalidacyjnych to w wielu szkołach standard wewnętrzny: rozpisuje na cele i działania to, co w IPET zajmuje kilka zdań.
Wniosek jest prosty. Program nie może żyć własnym życiem. Każdy cel ma się dać odnaleźć w WOPFU albo w zaleceniach z orzeczenia, które szkoła ma obowiązek realizować (§ 5). Jeśli dopiero zaczynasz z nowym uczniem, przeczytaj najpierw poradnik WOPFU krok po kroku.
Z czego składa się program zajęć rewalidacyjnych
- Dane i podstawa: uczeń, klasa, numer i data orzeczenia, rok szkolny, wymiar zajęć, prowadzący.
- Opis funkcjonowania: wyciąg z WOPFU, czyli mocne strony, zainteresowania i najważniejsze trudności.
- Cele: ogólny i kilka szczegółowych, sformułowanych tak, żeby za pół roku dało się sprawdzić, czy zostały osiągnięte.
- Obszary pracy dobrane do niepełnosprawności: komunikacja, funkcje poznawcze, motoryka, kompetencje emocjonalno-społeczne, samodzielność.
- Metody, formy i pomoce, z których faktycznie korzystasz.
- Sposób monitorowania postępów i terminy oceny efektywności.
Cel, który da się sprawdzić: „Do końca I półrocza uczeń samodzielnie sygnalizuje potrzebę przerwy kartą »stop« w co najmniej 3 na 5 sytuacji, w których dotąd wychodził z sali bez słowa.”
Cel, który nic nie mówi: „Rozwijanie kompetencji społecznych ucznia.” Nie wiadomo, co konkretnie ma się zmienić ani jak to zmierzyć.
Wpis do dziennika, który pokazuje pracę: „Rozpoznawanie emocji na ilustracjach: uczeń nazwał 4 z 6 emocji, myli złość ze smutkiem.”
Wypełnione programy dla sześciu rodzajów niepełnosprawności i wzory wpisów do dziennika znajdziesz w teczce Zajęcia rewalidacyjne klasa IV–VIII.
Dokumentacja w ciągu roku
- Dziennik zajęć. Przebieg rewalidacji dokumentujesz w dzienniku innych zajęć (§ 11 rozporządzenia o dokumentacji przebiegu nauczania). Uwaga na częstą pomyłkę: § 18 dotyczy dziennika specjalisty, a nie zajęć rewalidacyjnych.
- Bieżące monitorowanie. Krótka karta obserwacji albo notatki po zajęciach. Na ich podstawie piszesz potem ocenę efektywności.
- Ocena efektywności. Zespół co najmniej dwa razy w roku szkolnym dokonuje okresowej WOPFU i oceny efektywności programu, a w razie potrzeby modyfikuje IPET (§ 6 ust. 7 i 9 rozporządzenia o kształceniu specjalnym). Twoje wnioski z rewalidacji są częścią tej oceny.
- Teczka ucznia. IPET i związane z nim dokumenty trafiają do indywidualnej teczki ucznia (§ 19 rozporządzenia o dokumentacji).
Przy ocenie efektywności nie bój się zapisu „utrzymano poziom”. U ucznia w trudnym okresie, na przykład w czasie dojrzewania, brak regresu bywa dobrym wynikiem. Ważne, żeby było widać, na jakiej podstawie tak oceniasz.
Najczęstsze błędy
- Jeden program dla wszystkich uczniów. Uczeń z afazją i uczeń słabowidzący potrzebują zupełnie innych celów.
- Rewalidacja jako korepetycje. Odrabianie zadań z matematyki to nie rewalidacja, chyba że cel dotyczy np. funkcji poznawczych, a matematyka jest tylko materiałem.
- Cele przepisane z orzeczenia. Zalecenia poradni są punktem wyjścia, ale cel ma opisywać, co uczeń zrobi w Twojej szkole.
- „2 godziny” w oddziale specjalnym. W oddziale specjalnym wymiar liczy się na oddział, nie na ucznia.
- Wpisy w niewłaściwym dzienniku albo tematy bez śladu postępów ucznia.
Program pod konkretnego ucznia, nie pod szablon
W teczkach COS są programy rewalidacji dla sześciu niepełnosprawności, bank sformułowań, oceny efektywności i wzory wpisów do dziennika. W nagraniu omawiamy organizację zajęć i obowiązkową dokumentację.
Pytania, które słyszymy najczęściej
Czy uczeń z opinią poradni ma zajęcia rewalidacyjne?
Nie. Zajęcia rewalidacyjne są dla uczniów niepełnosprawnych z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego. Uczeń z opinią może korzystać z form pomocy psychologiczno-pedagogicznej, np. zajęć korekcyjno-kompensacyjnych.
Czy program rewalidacji można zmienić w trakcie roku?
Tak. Po okresowej WOPFU i ocenie efektywności zespół w razie potrzeby modyfikuje IPET (§ 6 ust. 9), a Ty dostosowujesz do niego program zajęć.
Kto pisze program zajęć rewalidacyjnych?
Zwykle nauczyciel lub specjalista, który prowadzi zajęcia, w porozumieniu z zespołem odpowiedzialnym za IPET. Sam IPET opracowuje zespół (§ 6 ust. 3). Jak przebiega to od strony terminów, opisujemy w poradniku Uczeń z nowym orzeczeniem.
Czy 2 godziny rewalidacji to limit?
Nie, to minimalny wymiar w oddziale ogólnodostępnym i integracyjnym, liczony na ucznia. Więcej godzin może przydzielić dyrektor.
Wolisz, żeby ktoś Ci to pokazał krok po kroku?
Na szkoleniach NODN COS trenerki-praktyczki przechodzą przez te dokumenty na konkretnych przypadkach i odpowiadają na pytania. Udział w webinarze na żywo jest bezpłatny, a zaświadczenie z akredytowanej placówki dostajesz w pakiecie. Do nagrań wracasz, kiedy chcesz.
Podstawa prawna: rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (t.j. Dz.U. 2020 poz. 1309), § 5 i § 6; rozporządzenie MEN w sprawie sposobu prowadzenia dokumentacji przebiegu nauczania (t.j. Dz.U. 2024 poz. 50), § 11 i § 19; rozporządzenie ME z 20 maja 2024 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (Dz.U. 2024 poz. 781 ze zm. Dz.U. 2025 poz. 363 i Dz.U. 2026 poz. 380), § 2 ust. 1 pkt 2 i załączniki. Aktualne brzmienie potwierdzisz u źródła: isap.sejm.gov.pl.