Poradniki › Ocena funkcjonalna w obszarach ICF
Ocena funkcjonalna w obszarach ICF: od czego zacząć
W skrócie: ocena funkcjonalna ucznia to opis tego, jak dziecko radzi sobie w codziennych sytuacjach w przedszkolu lub szkole: co robi samodzielnie, w czym potrzebuje pomocy i co mu pomaga. Zaczynasz od obserwacji w różnych sytuacjach i rozmowy z rodzicami, a notatki porządkujesz według obszarów aktywności i uczestniczenia z klasyfikacji ICF. W takim układzie szkoła opisuje ucznia w opinii o funkcjonowaniu, o którą prosi poradnia.
Na każdej radzie ktoś mówi „ICF”, w sieci krążą tabele z kodami, a Ty masz po prostu napisać, jak Kuba funkcjonuje w klasie. I nie wiesz, czy to ma być diagnoza, czy coś zupełnie nowego. Dobra wiadomość: nie musisz zostać specjalistą od klasyfikacji WHO. Potrzebujesz rzetelnych obserwacji i porządku, w którym je zapiszesz.
Ocena funkcjonalna, opinia o funkcjonowaniu, WOPFU: co jest czym
Te trzy nazwy często padają zamiennie, a każda oznacza coś innego.
| Nazwa | Czym jest | Skąd się bierze |
|---|---|---|
| Ocena funkcjonalna | opis funkcjonowania dziecka w codziennych sytuacjach, oparty na obserwacji; narzędzie pracy nauczycieli i specjalistów | termin praktyki, nie nazwa z przepisu |
| Opinia o funkcjonowaniu ucznia | dokument szkoły lub przedszkola dla zespołu orzekającego poradni: trudności, mocne strony i uzdolnienia rozpoznane przez nauczycieli i specjalistów | § 7 rozporządzenia w sprawie orzeczeń i opinii |
| WOPFU | wielospecjalistyczna ocena zespołu dla ucznia z orzeczeniem, podstawa IPET | § 6 ust. 4 i 10 rozporządzenia o kształceniu specjalnym |
Ocena funkcjonalna jest więc materiałem, z którego korzystasz przy obu dokumentach. Rozporządzenie nie nazywa jej „oceną funkcjonalną”. Wymaga natomiast, żeby opinia o funkcjonowaniu ucznia opisywała go w obszarach ICF (§ 7 ust. 7 rozporządzenia w sprawie orzeczeń i opinii, stosowany od 1 września 2026 r.). Rozpoznawanie potrzeb uczniów z wykorzystaniem oceny funkcjonowania w środowisku szkolnym i przedszkolnym jest też jednym z kierunków polityki oświatowej państwa na rok szkolny 2026/2027.
ICF w szkolnym wydaniu
ICF to Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia opracowana przez Światową Organizację Zdrowia. Nie pyta o diagnozę, tylko o to, co dziecko robi i w czym uczestniczy. Przepis odwołuje się do obszarów aktywności i uczestniczenia: dla dziecka w przedszkolu jest ich pięć, dla ucznia siedem. Jednym z nich jest na przykład uczenie się i stosowanie wiedzy. Nazwy wszystkich obszarów sprawdź w § 7 ust. 7 i trzymaj się ich kolejności, bo w takim układzie poradnia będzie czytać Twoją opinię.
Kody ICF przydają się specjalistom. Tobie bardziej przydadzą się fakty: konkretna sytuacja, zachowanie dziecka i pomoc, która działa.
Od czego zacząć: pięć kroków
- Ustal, kto i gdzie obserwuje. Lekcja, przerwa, stołówka, WF, wyjście poza szkołę. Jedna osoba i jedna sytuacja dają fałszywy obraz.
- Zapisuj fakty, nie oceny. Data, sytuacja, co dziecko zrobiło, jaka pomoc była potrzebna. „Krzyczał” mówi mniej niż „krzyknął, gdy dzwonek przerwał mu rysunek”.
- Zbierz głosy innych. Trzy pytania do nauczycieli i specjalistów: co idzie dobrze, co sprawia trudność, co pomaga.
- Porozmawiaj z rodzicami. Jak dziecko funkcjonuje w domu, co je uspokaja, czym się interesuje.
- Uporządkuj notatki w obszarach. W każdym obszarze dopisz mocne strony, trudności i to, co pomaga. Na końcu sformułuj wnioski: czego uczeń potrzebuje.
Zapis, który działa (obszar: uczenie się i stosowanie wiedzy): „Przepisuje z tablicy krótkie zdanie, gdy ma je też na kartce na ławce. Przy dłuższym tekście gubi miejsce i po kilku minutach przestaje pisać. Pomaga zakładka przesuwana pod linijką tekstu.”
Zapis, który nic nie mówi: „Ma trudności w pisaniu, jest rozkojarzony.” Brakuje sytuacji, skali i tego, co pomaga.
Bank sformułowań do każdego obszaru i wypełnione opisy dla przedszkola, szkoły podstawowej i ponadpodstawowej znajdziesz w teczce „Ocena funkcjonalna od A do Z”.
Gdy poradnia prosi o opinię
O opinię o funkcjonowaniu dziecka zwraca się do dyrektora przewodniczący zespołu orzekającego (§ 7 ust. 2). Szkoła ma na nią 10 dni kalendarzowych od dnia, w którym prośba wpłynęła do dyrektora (§ 7 ust. 3), a kopia opinii trafia do rodziców albo pełnoletniego ucznia (§ 7 ust. 5). Obowiązkową treść opinii wymienia § 7 ust. 6. Nazwa dokumentu to „opinia o funkcjonowaniu ucznia”, nie „ocena funkcjonalna”.
Dziesięć dni to mało, jeśli zaczynasz od zera. Jeśli notatki z obserwacji masz uporządkowane w obszarach na bieżąco, opinię składasz z gotowych klocków.
Najczęstsze błędy
- Tabela kodów bez opisu. Lista symboli nie powie poradni, jak dziecko radzi sobie na lekcji.
- Same deficyty. Przepis wprost wymienia mocne strony i uzdolnienia. Bez nich opis jest niepełny.
- Obserwacja z jednej lekcji. Dziecko na matematyce i na przerwie to często dwa różne obrazy.
- Mylenie z diagnozą. Nauczyciel opisuje funkcjonowanie. Diagnozę stawiają specjaliści i poradnia.
- Start w dniu prośby z poradni. Wtedy opinia powstaje z pamięci, a nie z obserwacji.
Arkusze obserwacji i opis w obszarach ICF – gotowe do pracy
W teczkach COS są arkusze obserwacji osobno dla przedszkola i szkoły, bank sformułowań i wypełnione przykłady. Nagranie wyjaśnia, kto przygotowuje ocenę, kogo dotyczy i jak ją napisać.
Pytania, które słyszymy najczęściej
Czy ocena funkcjonalna jest obowiązkowa?
Przepisy nie używają nazwy „ocena funkcjonalna”. Obowiązkowa jest opinia o funkcjonowaniu, gdy poprosi o nią poradnia (§ 7 ust. 2 i 3 rozporządzenia w sprawie orzeczeń i opinii), oraz WOPFU dla ucznia z orzeczeniem. Ocena funkcjonalna to sposób, żeby oba dokumenty miały na czym się oprzeć.
Czy WOPFU też trzeba pisać w obszarach ICF?
Zakres WOPFU opisuje § 6 ust. 10 rozporządzenia o kształceniu specjalnym, własnymi słowami. Dobrze przygotowana ocena funkcjonalna bardzo ułatwia jej napisanie. Jak to zrobić, pokazujemy w poradniku WOPFU krok po kroku.
Kto przygotowuje opinię o funkcjonowaniu?
Opinia ma zawierać to, co rozpoznali nauczyciele i specjaliści pracujący z dzieckiem (§ 7 ust. 2). W praktyce redaguje ją wychowawca albo pedagog specjalny na podstawie informacji od całego zespołu.
Ile jest obszarów ICF w opinii?
Pięć dla dziecka w przedszkolu i siedem dla ucznia (§ 7 ust. 7). Całą ścieżkę od obserwacji do IPET opisujemy na stronie Dokumentacja ucznia z orzeczeniem.
Wolisz, żeby ktoś Ci to pokazał krok po kroku?
Na szkoleniach NODN COS trenerki-praktyczki przechodzą przez te dokumenty na konkretnych przypadkach i odpowiadają na pytania. Udział w webinarze na żywo jest bezpłatny, a zaświadczenie z akredytowanej placówki dostajesz w pakiecie. Do nagrań wracasz, kiedy chcesz.
Podstawa prawna: rozporządzenie ME w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz.U. 2026 poz. 428), § 7; rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (t.j. Dz.U. 2020 poz. 1309), § 6; ustawa – Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. 2026 poz. 820), art. 60 ust. 3 pkt 1 (kierunki polityki oświatowej). Aktualne brzmienie potwierdzisz u źródła: isap.sejm.gov.pl.