Poradniki › Koordynator Standardów Ochrony Małoletnich
Koordynator Standardów Ochrony Małoletnich w szkole: obowiązki i dokumenty
W skrócie: koordynator Standardów Ochrony Małoletnich to osoba, której dyrektor powierza pilnowanie, żeby standardy działały na co dzień: przyjmowanie zgłoszeń, prowadzenie i dokumentowanie interwencji, przygotowanie personelu i okresowy przegląd. Ustawa wymaga, żeby standardy wskazywały osoby odpowiedzialne za te zadania (art. 22c ust. 1 ustawy o ochronie małoletnich), a szkoła oceniała je co najmniej raz na dwa lata i zapisywała wnioski (art. 22c ust. 6).
Dostałaś tę funkcję „przy okazji”, obok etatu pedagoga albo wychowawstwa. Standardy wiszą na stronie szkoły, a teraz to Ty masz wiedzieć, co zrobić, kiedy dziecko na przerwie powie coś, od czego robi się zimno. Porządkujemy, co do Ciebie należy i gdzie szkoły najczęściej się mylą.
Skąd w ogóle wziął się koordynator
Obowiązek wprowadzenia standardów wynika z art. 22b ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, potocznie „ustawy Kamilka”. Co ma się w nich znaleźć, mówi art. 22c ust. 1. Wśród ośmiu elementów są m.in. zasady bezpiecznych relacji personelu z dziećmi, procedura interwencji, wskazanie osób odpowiedzialnych za składanie zawiadomień i wszczynanie procedury „Niebieskie Karty”, osoby przyjmujące zgłoszenia, osoba odpowiedzialna za przygotowanie personelu oraz zasady dokumentowania incydentów.
Nazwa „koordynator” to praktyka szkół. Dyrektor może rozdzielić te zadania między kilka osób albo powierzyć je jednej. W większości placówek wybiera drugie rozwiązanie, bo wtedy wszyscy wiedzą, do kogo iść.
Co należy do koordynatora w ciągu roku
| Zadanie | Jak to wygląda w praktyce | Podstawa |
|---|---|---|
| Przyjmowanie zgłoszeń | Uczniowie, rodzice i personel wiedzą, do kogo zgłosić podejrzenie krzywdzenia | art. 22c ust. 1 pkt 7 |
| Interwencja | Prowadzisz sprawę według szkolnej procedury, razem z dyrektorem | art. 22c ust. 1 pkt 2 |
| Zawiadomienia i „Niebieska Karta” | Przygotowanie pisma do sądu rodzinnego, zawiadomienia organów ścigania, wszczęcie procedury | art. 22c ust. 1 pkt 3 |
| Dokumentowanie incydentów | Karta przebiegu interwencji, wykaz interwencji, bezpieczne przechowywanie | art. 22c ust. 1 pkt 8 |
| Przygotowanie personelu | Szkolenie rady, pracowników obsługi, nowych osób w zespole | art. 22c ust. 1 pkt 5 |
| Udostępnienie standardów | Wersja zupełna i skrócona na stronie internetowej i w widocznym miejscu w szkole, wersja zrozumiała dla dzieci | art. 22c ust. 5 i 7 |
| Przegląd i aktualizacja | Ocena standardów co najmniej raz na dwa lata, wnioski na piśmie | art. 22c ust. 6 |
W szkole dochodzą elementy z art. 22c ust. 2, m.in. zasady relacji między uczniami, korzystania z internetu i plan wsparcia dziecka po ujawnieniu krzywdzenia.
Dokumenty, które przechodzą przez Twoje ręce
Nie musisz wszystkiego pisać sama, ale powinnaś wiedzieć, gdzie co leży i kto to podpisuje:
- Standardy w wersji zupełnej i skróconej oraz w wersji dla uczniów, wprowadzone zarządzeniem dyrektora.
- Wykaz osób odpowiedzialnych za poszczególne zadania, z imionami i nazwiskami, a nie tylko funkcjami.
- Karta przebiegu interwencji dla każdej sprawy i zbiorczy wykaz interwencji.
- Pisma na zewnątrz: wniosek do sądu rodzinnego o wgląd w sytuację dziecka i zawiadomienie organów ścigania.
- Weryfikacja personelu (art. 21): sprawdzenie w Rejestrze Sprawców, informacja z Krajowego Rejestru Karnego, oświadczenie kandydata. Zwykle robią to kadry, a koordynator pilnuje kompletu.
- Raport z przeglądu standardów z wnioskami i zmianami.
Gdy pojawia się podejrzenie krzywdzenia
Zawsze obowiązuje procedura Twojej szkoły. Ogólny porządek działań wygląda jednak podobnie wszędzie:
- Najpierw bezpieczeństwo dziecka. Jeśli coś zagraża jego życiu lub zdrowiu, dokumenty poczekają.
- Wysłuchaj, nie przesłuchuj. Nie dopytuj o szczegóły, nie obiecuj, że „nikomu nie powiesz”.
- Zapisz jeszcze tego samego dnia, co dziecko powiedziało, jego słowami, z datą i godziną.
- Poinformuj dyrektora i uruchom procedurę interwencji.
- Zawiadomienia. Szkoła jako instytucja ma prawny obowiązek zawiadomić prokuraturę lub policję o przestępstwie (art. 304 § 2 k.p.k.). Zdarzenie, które uzasadnia wgląd sądu w sytuację dziecka, zgłasza się do sądu rodzinnego i opiekuńczego (art. 572 k.p.c.). Przy przemocy domowej wszczyna się procedurę „Niebieskie Karty” formularzem „Niebieska Karta – A”.
- Uzupełnij kartę interwencji i dopisz sprawę do wykazu.
Zapis w karcie interwencji, który się obroni: „12.11, godz. 10:40, po lekcji WF. Uczennica powiedziała: »tata mnie wczoraj znowu uderzył paskiem«. Na przedramieniu widoczne zaczerwienienie. Poinformowano dyrektora o 10:55.”
Zapis, który nic nie daje: „Uczennica zgłosiła problemy w domu, prawdopodobnie przemoc.” Brakuje daty, słów dziecka i tego, co zrobiłaś.
Wypełnione karty interwencji i pisma do sądu znajdziesz w Teczce koordynatora ds. Standardów Ochrony Małoletnich.
Przegląd standardów co dwa lata
Art. 22c ust. 6 wymaga oceny standardów co najmniej raz na dwa lata i pisemnego udokumentowania wniosków. Najprościej zebrać opinie trzech grup: personelu, rodziców i uczniów, a obok przejrzeć wykaz interwencji z ostatnich dwóch lat. Ankieta mówi, czy ludzie znają standardy. Wykaz pokazuje, czy procedura zadziałała, kiedy była potrzebna.
Raport z przeglądu powinien kończyć się konkretnymi zmianami, np. „Uczniowie klas I–III nie wiedzą, do kogo zgłosić krzywdę. Omówić wersję graficzną standardów na godzinach wychowawczych do końca listopada”. Zmiany wprowadza zarządzenie dyrektora.
Najczęstsze błędy
- Standardy przepisane z internetu, z procedurą dla stołówki, której szkoła nie ma.
- Brak nazwisk. „Osobą odpowiedzialną jest pedagog” nie działa, gdy pedagogów jest dwóch albo żadnego.
- Zapominanie o pracownikach obsługi. Woźna, kucharka i pan z portierni często pierwsi widzą, że coś jest nie tak. Też muszą wiedzieć, do kogo z tym iść.
- Przegląd bez śladu na papierze. Ustawa wymaga pisemnych wniosków. Rozmowa na radzie bez protokołu to za mało.
- Brak wersji dla dzieci. Standardy w języku prawniczym na stronie szkoły nie spełniają wymogu wersji zrozumiałej dla małoletnich.
Masz procedurę, ale nie masz czasu na papiery?
W Teczce koordynatora są wypełnione wzory pism, karty interwencji i narzędzia do przeglądu standardów. W nagraniach omawiamy zadania koordynatora i ewaluację krok po kroku, z zaświadczeniem.
Pytania, które słyszymy najczęściej
Czy szkoła musi mieć koordynatora SOM?
Ustawa wymaga, żeby standardy wskazywały osoby odpowiedzialne za konkretne zadania (art. 22c ust. 1). Czy będzie to jedna osoba nazwana koordynatorem, czy kilka, decyduje dyrektor. Ważne, żeby w dokumencie było jasno napisane, kto za co odpowiada.
Czy koordynator sam wysyła zawiadomienie do prokuratury?
Obowiązek z art. 304 § 2 k.p.k. ciąży na szkole jako instytucji, dlatego pismo zwykle podpisuje dyrektor. Koordynator najczęściej je przygotowuje i zbiera dokumentację. Kto dokładnie składa zawiadomienia, powinny wskazywać standardy Twojej szkoły.
Jak często aktualizować standardy?
Ocena co najmniej raz na dwa lata, z wnioskami na piśmie (art. 22c ust. 6). Wiele szkół wraca do standardów wcześniej, na przykład po trudnej interwencji albo zmianie przepisów.
Czy standardy muszą uwzględniać uczniów z niepełnosprawnością?
Tak (art. 22c ust. 4). W praktyce chodzi np. o to, jak krzywdę zgłosi dziecko, które nie mówi.
Wolisz, żeby ktoś Ci to pokazał krok po kroku?
Na szkoleniach NODN COS trenerki-praktyczki przechodzą przez te dokumenty na konkretnych przypadkach i odpowiadają na pytania. Udział w webinarze na żywo jest bezpłatny, a zaświadczenie z akredytowanej placówki dostajesz w pakiecie. Do nagrań wracasz, kiedy chcesz.
Podstawa prawna: ustawa z 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (t.j. Dz.U. 2026 poz. 110 ze zm.), art. 21, art. 22b, art. 22c; ustawa – Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 490), art. 304 § 2; ustawa – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1568), art. 572; rozporządzenie Rady Ministrów z 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz.U. 2023 poz. 1870), § 2. Aktualne brzmienie potwierdzisz u źródła: isap.sejm.gov.pl.