Poradniki › Ewaluacja programu wychowawczo-profilaktycznego
Ewaluacja programu wychowawczo-profilaktycznego krok po kroku
W skrócie: ewaluacja programu wychowawczo-profilaktycznego to sprawdzenie, czy zaplanowane działania zostały zrealizowane i czy coś zmieniły w zachowaniu i samopoczuciu uczniów. Zespół zbiera dane od uczniów, rodziców i nauczycieli, porównuje je z diagnozą z początku roku i spisuje wnioski. Te wnioski zasilają kolejną coroczną diagnozę potrzeb, na której program musi się opierać (art. 26 ust. 2 Prawa oświatowego).
Czerwiec, rada klasyfikacyjna za tydzień, a dyrektor przypomina, że „trzeba jeszcze zrobić ewaluację programu”. Rozdajesz ankietę z zeszłego roku, liczysz słupki i piszesz, że „program został zrealizowany w całości”. Brzmi znajomo? Taka ewaluacja nikomu nie pomaga. Da się to zrobić krócej i z sensem, jeśli zaczniesz od właściwych pytań.
Gdzie ewaluacja jest w rocznym cyklu programu
| Etap | Kiedy | Podstawa |
|---|---|---|
| Diagnoza potrzeb rozwojowych uczniów, czynników chroniących i czynników ryzyka | co roku; w terminie 30 dni od rozpoczęcia roku szkolnego | art. 26 ust. 2 i 3 Prawa oświatowego; § 6 ust. 2 rozp. o profilaktyce |
| Ujęcie działań wynikających z diagnozy w programie | przed uchwaleniem programu | § 6 ust. 5 rozp. o profilaktyce |
| Uchwalenie programu przez radę rodziców w porozumieniu z radą pedagogiczną | na początku roku szkolnego | art. 84 ust. 2 pkt 1 Prawa oświatowego |
| Realizacja działań | cały rok szkolny | art. 26 ust. 1 Prawa oświatowego |
| Ewaluacja i wnioski na kolejny rok | w praktyce podsumowanie po I półroczu i ewaluacja na koniec roku | praktyka szkół |
Jeśli rada rodziców i rada pedagogiczna nie dojdą do porozumienia w ciągu 30 dni od rozpoczęcia roku szkolnego, program ustala dyrektor w uzgodnieniu z organem sprawującym nadzór pedagogiczny (art. 84 ust. 3). Dlatego wnioski z ewaluacji najlepiej mieć gotowe w czerwcu, a nie we wrześniu.
Ewaluacja krok po kroku
- Wybierz dwa, trzy pytania ewaluacyjne. Nie badasz całego programu naraz. Lepiej rzetelnie sprawdzić to, co w tym roku było priorytetem, na przykład przemoc rówieśniczą w klasach starszych.
- Ustal kryteria. Po czym poznasz, że działanie zadziałało? Mniej zgłoszeń, więcej uczniów, którzy wiedzą, gdzie szukać pomocy, lepsza frekwencja na zajęciach profilaktycznych.
- Dobierz źródła informacji. Ankiety dla uczniów, rodziców i nauczycieli to jedno. Do tego wywiad z wychowawcami, obserwacja zajęć profilaktycznych i analiza dokumentacji: dzienniki, uwagi, frekwencja, wykaz interwencji.
- Zbierz dane anonimowo. W dokumentacji szkoły zostaje raport zbiorczy, nie wypełnione ankiety z nazwiskami.
- Porównaj wyniki z diagnozą z września. Ewaluacja bez punktu odniesienia mówi tylko, jak jest, a nie, czy coś się zmieniło.
- Spisz wnioski i rekomendacje i przedstaw je radzie pedagogicznej oraz radzie rodziców.
- Przenieś wnioski do nowej diagnozy i projektu programu na kolejny rok.
Z czego składa się raport z ewaluacji
Raport nie musi mieć dwudziestu stron. Wystarczy, że odpowiada na kilka pytań w stałej kolejności:
- Co badaliśmy i dlaczego: pytania ewaluacyjne i ich związek z diagnozą.
- Jak badaliśmy: narzędzia, kto je wypełnił, ile osób, w jakim terminie.
- Co wyszło: najważniejsze wyniki, także te niewygodne.
- Co z tego wynika: wnioski, czyli interpretacja wyników.
- Co zmieniamy: rekomendacje z osobą odpowiedzialną i terminem.
Wniosek, z którym da się coś zrobić: „38% uczniów klas VII–VIII nie wie, do kogo zgłosić przemoc w sieci. W przyszłym roku wychowawcy omówią procedurę na godzinie wychowawczej we wrześniu, a pedagog przeprowadzi zajęcia w każdej klasie do końca października.”
Wniosek, który nic nie mówi: „Program został zrealizowany, uczniowie i rodzice są zadowoleni z działań szkoły.” Nie ma tu żadnej liczby, grupy ani zmiany.
Wypełnione wzory raportu z diagnozy i z ewaluacji oraz ankiety dla trzech grup znajdziesz w teczce Program wychowawczo-profilaktyczny – SP 2026/2027.
Najczęstsze błędy
- Ewaluacja jako ankieta satysfakcji. Pytanie „czy podobały ci się zajęcia?” nie mówi, czy coś się zmieniło.
- Badanie wszystkiego naraz. Trzydzieści pytań w ankiecie to zmęczeni respondenci i dane, których nikt nie przeanalizuje.
- Brak połączenia z diagnozą. Jeśli wrzesień i czerwiec mierzą co innego, nie da się niczego porównać.
- Wnioski bez rekomendacji. Raport kończy się na wynikach, a program na kolejny rok powstaje „z głowy”.
- Nazywanie ewaluacji formą nadzoru. Formami nadzoru pedagogicznego są kontrola i wspomaganie (§ 5 rozporządzenia o nadzorze). Ewaluacja programu to narzędzie szkoły do planowania pracy wychowawczej.
Ewaluacja w czerwcu nie musi zaczynać się od pustej kartki
W teczce są ankiety, arkusz analizy i wzory raportów dla całego cyklu programu. W nagraniach pokazujemy, jak zaplanować ewaluację i jak zbudować program na wnioskach z niej.
Pytania, które słyszymy najczęściej
Kto przeprowadza ewaluację programu?
Najczęściej zespół wychowawczo-profilaktyczny powołany przez dyrektora, z pedagogiem i psychologiem w składzie. Diagnozę potrzeb, z którą ewaluacja się łączy, przeprowadza dyrektor albo upoważniony przez niego pracownik (art. 26 ust. 3 Prawa oświatowego).
Czy ewaluacja to to samo co diagnoza?
Nie. Diagnoza na początku roku pokazuje potrzeby uczniów i czynniki ryzyka, na których budujesz program. Ewaluacja sprawdza, co z programu zadziałało. Wnioski z ewaluacji są jednym ze źródeł kolejnej diagnozy, ale jej nie zastępują.
Ile razy w roku robić ewaluację?
Wiele szkół robi krótkie podsumowanie po pierwszym półroczu i pełną ewaluację na koniec roku. Półroczne podsumowanie pozwala jeszcze skorygować działania, zanim rok się skończy.
Czy po ewaluacji trzeba uchwalać nowy program?
Program opiera się na corocznej diagnozie (art. 26 ust. 2), więc co roku sprawdzasz, czy wymaga zmian. Jeśli zmiany są potrzebne, szkoły zwykle przyjmują je w tym samym trybie co program: rada rodziców w porozumieniu z radą pedagogiczną.
Wolisz, żeby ktoś Ci to pokazał krok po kroku?
Na szkoleniach NODN COS trenerki-praktyczki przechodzą przez te dokumenty na konkretnych przypadkach i odpowiadają na pytania. Udział w webinarze na żywo jest bezpłatny, a zaświadczenie z akredytowanej placówki dostajesz w pakiecie. Do nagrań wracasz, kiedy chcesz.
Podstawa prawna: ustawa z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. 2026 poz. 820 ze zm. Dz.U. 2026 poz. 904), art. 26 i art. 84 ust. 2–3; rozporządzenie MEN z 18 sierpnia 2015 r. w sprawie zakresu i form prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej, edukacyjnej, informacyjnej i profilaktycznej w celu przeciwdziałania narkomanii (t.j. Dz.U. 2020 poz. 1449), § 6 ust. 2 i 5; rozporządzenie MEN w sprawie nadzoru pedagogicznego (t.j. Dz.U. 2024 poz. 15), § 5. Aktualne brzmienie potwierdzisz u źródła: isap.sejm.gov.pl.